Poros Seni dan Budaya Bali

Tuesday, 19 June 2018

Geguritan Krama Selam, Kerukunan dalam Sastra


I SINOM
8-a , 8-i , 8-a/o,  8-i,  7-a, 8-i, 12-a
1b//0// Awighnamstu//o//
1.   Wênten mangkin kacarita,
Purwa saking tatwa lêwih,
Papalihan bangsa Islam,
tê kêning igama Bali,
mimitanya ring nguni,
wêntên rêko Rêsi putus,
ring Candamayu kalumbrah,
pasraman Idanê lêwih,
wê kas wibuh antuk soroh sarwa sêkar

2.      Tetanduran Ida Pranda
nêdeng murud mangayonin,
di samping gapuran Dewa,
t ê laga suci mangilêhin,
tunjungê mawarna ditu,
rasanya di pangipyan
sakalangên ditu sami
rêh kabatêk ban yogan Pranda wisêsa

3.      Manuju ya sasih kapat,
Ida ngardi sarwa murip,
Mangdê sami karahaywan,
ndadak wêntên mangrawuhin,
widyadari nê lêwih,
saking Siwaloka nurun,
kautus antuk Bê tara,
mamarêk Ida Sang Rêsi,
Ida Pranda wau ngalêswang Wêda.

4.      Makaciri sida sadya,
Sang Widyadari mangiring,
pakayunan Sang Manitah,
mangiring I 2a da Sang Rêsi,
Padanda sê dêk malungguh,
ring Balê Paliyangan,
manglila-lila mangaksi,
têtandurn tilêh twara kamaranan.

5.   Sang Widyadari nampêkang,
lêlo pamarginê kadi,
tindak gajah magamparan,
pranamya ngêsor malinggih
ring ajêng Ida Sang Rêsi,
mêpês jarijinê rurus,
nakanê panjang ngranyab,
pamulunê nyandat gading,
prarahina ngrêdêp mangasorang bulan.

6.   Mimbanê nyuririt mê lah,
rambut samah panjang wilis,
pangaksinê nyênyêr galak,
sêbitan lambênê bangkit,
wyakti trêh ing lêwih,
sararasê nggawê lulut,
yadin siksik tandingang,
Ratihê boya ngunduli,
Ida Pranda mawisna êgar manyapa.

7.      Mapi tandruh mawacana,
I Dewa sakêng punapi,
napikê sadyanê t ê  ka,
Sang Widyadari nyawurin,
aturê nyunyur manis,
Inggih tityang Pranda Agung,
jadma saking padusuan,
yan kabawos nêntên sisip,
atur ti 2b tyang ngaturang dêwêk sapisan.

8.      Mamarêkan ring Padanda,
swêca Pranda managingin,
mangurip tityang kalaran,
I tambêt katunan sami,
Awinan kadi mangkin,
natak swêcan Pranda Agung,
Pranda raris ngandika,
I dêwa sampunang malih,
mitandruhin kadi b ê  li ring patapan.

9.   B ê li sampun tatas nawang,
Saking pêh ing yoga sandi,
Dêwa mula anak kawot,
Paragayan Hyang prêtiwi,
Katuduh mangrawuhin,
Ngantinin Bêli di gunung,
Ngintinang sarwa ana,
Mangda wibuh pêpêk sami,
Daging jagat rahayu kancang pungkuran.



II  PANGKUR
8–a, 11–I, 8–u, 7–a, 12–u, 8–a, 8–i


1.      I Dêwa  jani lantaran,
manyidayang yasa kirti nê lêwih,
Pranda sidi tapa sampun,
lintang suksma narima,
ring pinunas Sang Widyadari manulus,
manyaluk brata Pandita,
matrisandya sai-sai.

2.      Pagêh ngiring di patapan,
satya  bakti ngênakin hyun sang Rêsi,
tan carita laminipun,
Sang Widyadari koca 3a p,
mangarbini Padanda êgar makayun,
sampun tutug ring sasihan,
bobotê wêtu kakalih.

3.      Lanang-lanang warna kêmbar,
Twah waluya Sang Hyang Smara pinalih,
Bisêkanê sampun anut,
Kapuji ring Asrama,
Nê duuran I Wiradnyana jêjuluk,
Nê alitan wiracita,
Lunas-lanus makakalih.

4.      Mangkin g ê lis ing carita,
kararayan rarênê makakalih,
sampun jangkêp dasa taun,
Pranda raris nyambutang,
mangurukang putranê kakalih sampun,
pagêh ngiring pakahyunan,
mangaji sastra nê lêwih.

5.      I Wiradnyana nyambutang,
sastra Wêda paican Pranda Sakti,
I Wiracarita kauruk,
ban sastra kitab Kroan,
sawacanan pit ê kêt Padanda puput,
patutê patitis sai.

6.      Mangginêngang Dana Darma,
tur manulung nê klarah-laran sakit,
Darma usadanê ruruh,
apan ênto pangêntasan,
salwir papa twarada ê 3b nu magantul,
nging twara dadi abotang,
manyalanang Darmosadi.

7.      Mangda sida sadya m ê  lah,
di s ê  kala-niskalanyanê alih,
apan mahabara mliyun,
utangê  t ê  kên Ida,
Sang Manrêsti I Wiradnyana maatur,
Apasal-pasal nunasang,
Pasuk wêtun sastra lêwih.

8.      Ardah-urdah g ê  ni mrêta,
ring pantaran pati klawan urip,
Padanda guru masaur,
têtêp ring upadêsa,
sampun puput wangsitê nê pacang tuju,
Catur Dêsa  nggên ngawilang,
malipêt ping dasa dadi.

9.      Nê lêlima kawisêsa,
ban têtêlu manggapuk nê ab ê sik,
biasayang to ditu lawut,
pamarisudan atma,
pangranjingnê tunggal bukun nyanê ditu,
nanging syos têtingkahan,
nê ardah-urdah kaungsi.

10.  Madêmpuk maraga  tunggal,
akêto tingkah katatwanê alih,
apang êda salah surup,
tingkah mandabdab sastra,
patambêhin brata kirti yasa saluki,
pilih ta dadi katilad,
mangrugah su 4a nyanê lêwih.

11.  Sarupa-rupanya w ê nang,
sakêwala malingga ban sarwa rêsik,
ditu karwan andap luur,
sila karma ngantênang,
pawêtunê saking Siwaloka nurun,
apan jati sas ê liken,
nê w ê nang kantin Sang Rêsi.

12.  Mamucêhang nê angkara,
nê mangrusak tapan ida Sang Rêsi,
dêning ipun w ê kas bi jug,
pracidra satata,
tur makanti I moha loba kapitut,
I angkara ênto iya,
Winêsa mawak api.

13.  Pitrêsnanê katatwanya,
da mêmbahang id ê pê laku lêlih,
êngsap têkên iwang patut,
niskalanê tuptupang,
to awanan Widinê pacing mangruruh,
anakê nêtatas nawang,
ring katatwan manumadi.

14.  Paragayan meme bapa,
ênto ruruh di id ê pê tongos ngalih,
I Wiradnyana umatur,
mapamit ring Padanda,
nangun tapa ring Gandarawati gunung,
kocap gunung lintang ramya,
sunya pawitra mah ê ning.

15.  Raris mapalih pasêngan,
bisêkanê Pandita Brahmacari,
i 4b bunê kagawok kayun,
sampun jangkêp samaya,
raris moksah Pranda guru istri kakung,
nê kakung jati maraga,
Batara Hyang Giripati.

16. Nê istri mantuk ka l ê mah,
dêning Ida Batari Hyang Prêtiwi,
I, wiracita to ditu,
lintang sêdih ring raga,
katinggalin antuk aji miwah ibu,
wirêh danê dêrêng lêpas,
natak pawarah ring aji.


III DURMA
12-a,   7-i,   6-a,   7-a,   8-i,   5-a,   7-i

1.      Durmanggalan manahê I Wiracita,
tinggalin ibu aji,
murang-murang lampah,
tan ngêtang jurang pringga,
ngujut natak swêcan Widi,
sagêt kapêndak,
patapan lintang b ê cik.

2.      Tur kawawus gunung Balêndu adanya,
gênah Ida malinggih,
ditu nangun tapa,
Padanda Rêsyamuka,
Ida kalintang ing wagmi,
ring kapanditan,
darma yasa sukirti.

3.      Ditu raris I Wiracita kapapag,
ban wantunya mangraris,
muji masêmbahyang ,
di samping ing patapan,
Ida Pranda nuju maksi,
solah anyadat,
tan wêntên ng ê lah daging.

4.      Sa 5a kêwala pamulihê ya di awak,
di sampun nyanê nggilis,
wusanê Manyadat,
Padanda manampêkang,
saha pangandika b ê cik,
saking dija ha,
adi têmbê mariki,

5.      Wiracita matur sêmbah ring Padanda,
Inggih tityang puniki,
okan Ida Pranda,
ring Gandamayu Moksah,
mantukê sarêng parami,
sane ngardiang,
tityang ubuh nê mangkin.

6.      Ida Pranda Rêsyamuka mangandika,
nê mangkin bêli êling,
rakan adi dija,
kalinganya tan siwah,
gurun putran bêli adi,
I Wiracita,
êgar maatur bakti.

7.      Rain Pranda Ida mangkin nagun tapa,
ring Gandara malinggih,
nanging Pranda tityang,
lintang lacur man janma,
kari katunan pyuning,
agêyan Ida,
Pranda guru ninggalin.

8.      Katu durum swecan Pranda ngawulayang,
tityang sa kadi mangkin,
nuhun padan Pranda
tityang dawêg nunasang,
daging Panyadatê ka 5b lih,
ring artin sadat,
reh tityang dereng uning
9.      Ida Pranda Rêsyamuka ngêmbêng waspa,
sotaning  katinggalin,
antuk pangajyan,
ping kalih mabawosang,
saaturê danê sami,
I Wiracita,
Kantunan ban padaging

10.  Sapratingkah menyaluk gama Islam
Padinda ngandikain,
tunggih mangkin kaku,
ngurukang adi nyadat,
nangung êda buka adi,
tandruh ring awak,
watak paican widi.

11.  Wirêh ênto karmano maadan titah,
Yadyapin buka adi,
Tunggal palêkadan,
Jani Ida Sang Hyang Widi,
Twara ngumurang,
Pinunas ajak sami.

12.  Jê lo mêlah Ida wantah mapaica,
awanan buka jani,
êda mamiriyang,
Anakê sikut mêlah,
Ida muputang,
Lamatê munggah wyakti.

13.  Jani apang adi saat magawênang,
Patutê jwa patitis,
Kadarman laksanan,
manggi 6a nêng tapa brata,
Bin aw ê kas adi manggih,
Katoman wangsa,
Yen pagêh kê ban adi

14.  magawênang patutê mandadi janma,
b ê li ngirain malih,
Ida Sang Manitah,
Sapinunas uli dini,
Yen jê lê mê lah,
Suba magurit w ê si.

15.  Kênê adi palêkasê masêmbahyang,
Masisig mambuh riin,
Ditu raris mara,
Maêp kawuh gidêngang,
Ida Batara Utpati,
Kupingê dadwa,
tê kêp ban lima kalih

16.  Laut êncêp Sang Hyang Surya di paliyat,
to ditu raris adi,
nyêngku manguntukang,
sirah nêtêg ka lêmah,
katatwanya ênto adi,
mulih ka dasar,
sangkan ênto nê alih.

17.  Buwin dongak matitisang ka akasa,
Sang Hyang Jeng Sinuhun puji,
nto mahadan paran,
malih b ê li ndartayang,
pamikoneê pê tang siki,
nênê pamuntat,
maadan kabaryakim.

18.  Kaping kalih Anêlyakim to adannya,
di kaping tiga malih,
inulyakim madan,
pamuputnyanê patpat,
maadan akmalulyakim,
keto ing ê tang,
êda adi mamungkurin.


IV PANGKUR
8-a, 11-i, 8-u, 7-a, 12-u, 8-a, 8-i


1.      Tê gêsê nê limang pasal,
sadat jati Mutawilah pangawit,
kaping ronê ditu nyaluk,
awasitah adanya,
kaping tiga Sadat Kirah wastanipun,
akêto rêko kandanya,
kakêtêk igaman suci.

2.      Kênê baan mrayogayang,
pawêtu ning sadatê ênto adi,
di ngipêk sirahê ditu,
Asardwa la hilêllah,
Hilêlla hulahilêllah Allah iku,
adama asrêpin adam,
mumin Sang Hyang twah abê sik,

3.      Sipat jalan sipat jamal,
Bismilahi Rwahmani Rwahim,
b ê li ngartinin to malu,
Bis ujutê nganginang,
Sê mi kêlod kangin lakun adi ngujut,
Lah k ê lodê ujutang,
I ujutang kaja kangin.

4.      Rwah kê lod kawuh ujutang,
Hman adi ujutang kawuh wyakti,
Ni kaja laku ngujut,
Rwa ya ngaja kawuhang,
Him ka tê ngah pamuput uju 7a tê ditu,
To ing ê tang apang tatas,
Tingkahê agama suci.

5.      Twara pisan dadi hirsya,
Wirêh ngêmban sapta akasa adi,
Mraga Nabi Allah tuhu,
To tê gêsê pra Allah,
Sang Hyang Widi ngimbangin jagatê ditu,
Madan jagat ya di awak,
Wyakti rimbit yan wilangin.

6.      Twara pisan dadi tê man,
Nê mangisi sêdatê buka adi,
Mangdênya sê pêng mabuku,
Twara ban nganggon kopyah,
Yên puputang baan manungkê t ê kên nyêngku,
Tondên tatas t ê kên sadat,
Twara ko gawênya adi.

7.      Pamuputê ênto iya,
nê têtê sastranê mapusungin,
sapangawên adi ditu,
ilmu maawak dasar,
nene patpat lip ê tang adi ping catur,
ululikur pawilangan,
madepuk dadi abêsik.

8.      Ditu pragat saprayoga,
Lawut wêtu ênto iya I Brêsanji,
Ento anggo ngawilang,
Suba jangkêp pawilangan tê lung atus.
Kê tekin I 7b ya pê têng lêmah,
Nê patpat malih mawali.... bersambung


Share:

0 komentar:

Post a Comment

Loloh Aman

PHOTO-2019-03-19-13-56-39 Numbas loloh durus ring Loloh AMAN, antuk Tlp/Wa 083114722726